terug
Platenspeler Tech
Over scratchen, naalden elementen en afstelling.
index/home
 
Inleiding
 

Platenspelerbasics

De vraag waar alles om begon
Universele platenspelertechnieken
Vertikale druk op de naald
Horizontale druk op de naald
Elementen en Naalden
       Slap of stugge ophanging
       MC en MM
Controle door de vakman
 
Scratchen
Volume verschil tussen links en rechts
Elementen voor het scratchen
Dwarsdruk op nul
Versleten naalden


Tips

Reacties en vragen

Platen schoonmaken
Hoe werkt een naald
Naaldsoorten

 

Inleiding

Op deze pagina vind je een verzameling antwoorden op vragen over platenspelers, die ik ooit heb geëmaild aan de Dbreakz lijst. Tips over het kiezen van naalden, het schoonhouden platen en naalden, plus wat er gebeurt als je naald slijt, het komt allemaal aan bod. Maar het mooiste is dat deze vragen aanleiding waren tot enige vruchtbare denksport. Ik beredeneerde dat de anti skate functie bij het scratchen averechts werkt, en heb dit vermoeden later proefondervindelijk kunnen bevestigen. Lees hieronder waarom die die anti skating en die kwartjes op je arm overbodig zijn bij het scratchen. 

Platenspeler basics

To: dbreakz@egroups.com
From: Dave
Subject: [dbreakz] Re: Plates, Naaldafstelling
Content-Type: text/plain; charset="us-ascii"
Content-Transfer-Encoding: 7bit
X-UIDL: 25806506730be5eb446fbdce254995d2

Ik had nog geen zin om te pitten kennelijk, dus heb ik even uitgebreid geantwoord op deze briefwisseling.

 NUTTIGE  INFO  voor  DJ's

>Guido Klerk  <xxxxxx@syncnet.xs4all.nl> wrote:
>>[...]
>>Dat is nergens voor nodig. Zijn altijd 10" toch? Kun je die 
>>vette tengels mooi op de slipmat kwijt. Kwalijker lijken mij
>>de rotte naalden welke de meeste clubs in hun armen hebben.
>
>Kun je wat meer over naalden vertellen? Ik heb vorig jaar met 
>een paar naalden gedraaid van Ortofon waar ik nu nog perplex
>van sta. Ik heb op een plaat een stukkie waar hij echt
>*altijd* overslaat. Zelfs met een trackmaster-naald met een
>briefje van 100,- erop bij wijze van spreken. Ik stond al
>klaar om het publiek een smile toe te werpen vanwege de skip,
>maar die gebeurde dus mooi niet. Ik geloof alleen wel dat ze
>enorm duur zijn.
>
>Maar... Ik hoor graag een heel verhaal over naalden want ik
>weet er te weinig van.
>
>En ook adressen en opmerkingen aangaande dubplates nog steeds
>natuurlijk.
>
>Eye-D

Okeeeeee
Universele platenspeler technieken!

Daar gaan we dan.

Voor optimale aftasting van de groef is het volgende belangrijk:
1. Vertikale druk op de naald.
2. horizontale druk op de naald
3. een goeie naald en element


Om met het eerste te beginnen: 
1. VERTIKALE DRUK
Minder dan 1,5 gram druk geeft beschadigingen aan je plaat, omdat je naald gaat zitten "rammelen" in de groef. Geeft ook vervormingen in harde stukken. Rond de twee gram is normaal. Meer dan dat moet je alleen geven als de meute staat te hopsen en de naald niet in de groef wil blijven. Meer dan 3 gram is onzinnig, kut voor je platen, en je naald wordt "het element in" geduwd.
Het gewicht stel je zo af:
1. Draai het gewicht achter aan de arm naar achteren tot de arm precies "zweeft".
2. De schaal verdeling op het gewicht is draaibaar zonder de gewichtsbalans te veranderen; zet de schaal op nul. (0 bovenaan)
3. Schroef het gewicht weer naar je toe, tot de schaal op twee (gram) staat.


2. HORIZONTALE DRUK
OVERSLAANDE PLATEN of HANGERS? EVEN OPLETTEN!
(watte? oh, anti skating, dwarsdrukcompensatie, knopje naast de arm)

De plaatgroef ziet er zo uit:    \/      De naald hangt tussen de wandjes die een hoek van 90 graden maken. Op de binnenkant \ staan de trillingen voor links gegraveerd, en op de buitenkant / voor rechts. Als je de arm helemaal naar het midden beweegt zie je dat die arm verder komt dan het asje wat door het gat van de plaat gaat. Zo volgt de arm de groef goed. Maar daardoor hangt de naald wel tegen de BINNENKANT (yes, binnenkant) van de groef. Anti skating heft deze kracht op. 
(even voor de goede orde: De plaat draait wel is waar rond, maar de naald niet. De naald is dus niet onderhevig aan zoiets als middelpunt vliedende kracht.)

Dus:
Slaan je platen over, of hoor je rechts vervorming:
 Meer anti skating=dwarsdruk geven.
Blijven je platen hangen, of hoor je vervorming links:
 Minder anti skating geven.

Meestal doet 2 gram dwarsdruk de job.
Als je toevallig een plaat hebt met maar aan de A kant groeven (b.v. "Rosie" van Joan Armatrading)  groeven, moet de lege, platte kant es boven leggen. dan kun je de dwars druk perfect afregelen: De naald moet netjes op 1/3 van af het begin blijven liggen.

Als je het spul op deze manier een beetje fatsoenlijk afregelt heb je het belangrijkste voor onverstoord draaien al gedaan.


3. ELEMENTEN en NAALDEN

Elk element, dat blokje waar je de naald in schuift, wil zijn eigen type naald hebben. Met de keuze van je element zit je dus vast aan een type naald. We hebben het dus over het kiezen van je element. En daar zijn er 100en van. Ze verschillen in klank. Sommigen zijn heel helder en open, anderen zijn weer vet en geven het typische plaatgeluid. 
Ze moeten ook een beetje bij je arm passen. Ik zal es uitzoeken wat er het best in een Technics SL1200 arm kan. Ik kan vast iets vinden in de Audiofielensites. Daar vind je lui die gewoon tientallen elementen hebben geprobeerd en met gezwollen taal vertellen wat ze het best vonden.

Ortofon en Denon zijn echt heel mooi en vooral Ortofon is erg soepel en blijft goed in de groef (niet te zwaar maken, hoeft ook niet). In de zeventigs waren zij de standaard. En ik schat zo in dat een soepel opgehangen naald beter in de groef blijft bij gedans dan een super stijve Linn K9 om maar iets anders mooi te noemen.
De meeste discotheken en housers gebruiken Stanton elementen. Dat is een merk van Shure, die ook de beroemdste microfoons maakt. Daar doe je geen zeker miskoop aan, maar ik twijfel of die wel het vetst zijn in een SL1200.
De prijzen ontlopen elkaar niet veel. 100 a 120 piek per element incl. naald, 30 piek voor een verse vervangingsnaald.

Verder is er nog de keuze MC of MM.
MM = Moving magnet: Er zit een magneetje aan de naald (in dat messing buisje). Als dat magneetje trilt, wordt er in de spoeltjes die in het element zitten stroom opgewekt.
MC = Moving Coil: De spoeltjes zitten aan de naald, de magneet in het element. Als de spoelen trillen in het stilstaande magneetveld, wordt er stroom opgewekt in de spoeltjes. Omdat die spoeltjes zo klein zijn heeft een MC element vaak niet genoeg aan een gewonde phono voorversterker. Een speciale MC voorversterker is nodig, en die zitten slechts zeer zelden in DJ-mengtafeltjes.

Koop een MM, geen MC. MM is goedkoper, en hebben een vettere bas dan MC elementen. MC elementen hebben wel een frisser geluid, rinkelend hoog. Maar voor DJ's kent het MC element een heel groot nadeel: je moet het element opsturen om de naald te laten vervangen, omdat je dat zelf niet kunt doen.

Laat je naalden regelmatig even bij de vakhandel onder de microscoop leggen. Naalden worden namelijk niet bot van spelen, maar SCHERP en beitelen dan je platen stuk. (en dat klinkt rotter dan krassen in je plaat). En naalden worden vies. Meestal haalt het personeel van de vakhandel gratis de glurf van je naald met vinyl oplosmiddel.
 
 

Scratchen

>Dave wrote:
>>Slaan je platen over, of hoor je rechts vervorming:
>>        Meer antiskating=dwarsdruk geven.
>>Blijven je platen hangen, of hoor je vervorming Links:
>>        Minder antiskating geven.
Eye-D
>Ik neem aan dat dit ook de reden is dat soms het signaal
>harder is aan de linker of rechterkant?

Dave weer:
Dat zou kunnen, maar ik heb zulke volume verschillen nooit kunnen corrigeren met de dwarsdruk. Het kan de persing zijn, een niet horizontaal liggende tafel, glurf en prut aan de naald, rotte bedrading in de arm (die draadjes in de arm zijn achterlijk dun), verbogen naaldje... Maar het is dermate universeel dat ik vermoed dat het inherent is aan het medium.
Het is allemaal fijnmechanica eigenlijk. Meer akoestisch dan electronisch zou je kunnen zeggen.

>>Ortofon en Denon zijn echt heel mooi en vooral Ortofon is 
>>erg soepel en blijft goed in de groef (niet te zwaar maken, 
>>hoeft ook niet).

>Dat heb ik inderdaad gemerkt, ja. Waarom heeft dan niet
>iedereen die naalden? Zijn ze zoveel duurder?
Nee.

>>De meeste discotheken en housers gebruiken echter Stanton
>>elementen. Dat is een merk van Shure, die ook de beroemdste
>>microfoons maakt.Daar doe je geen zeker miskoop aan, maar ik
>>twijfel of die wel het vetst zijn in een SL1200.

>Weet je welke naalden het beste zijn voor scratchen, of maakt
>dat weinig uit?

Het maakt wel degelijk uit. Sommige elementen hebben een hele stijve naald, sommigen een soepele, beweeglijke naald. Ik denk dat een stugge naald voor scratchen OK is. Je kunt em meer druk geven... Ik hoop dat ik een keer iemand spreek die met de stijfheidskampioen LINN K9 element scratcht. (voorzover ik weet alleen in gebruik bij huiskamerAudiofreaks, en best duur: ongeveer 250 piek)
Aan de andere kant zou het zo kunnen zijn dat een soepel opgehangen naald weer beter in de groef blijven hangen als de speler een duw krijgt. Maar dan ben je wel gehouden aan een druk van max 2 gram. Ik vrees alleen dat je bij een backspin een probleem krijgt met de dwarsdruk. Hoog tijd voor experimenten!

[dit is inmiddels gedaan. Backspins en scratchen gaan beter met de anti-skatingknop op nul. De naald viegt dan niet zo snel van de plaat en dus hoeft het gewicht op de naald minder heftig te zijn. Voor het normale voorwaarts afspelen is het ontbreken van de dwarsdrukcompensatie qua vervorming op te lossen door de twee en een halve gram naalddruk in te stellen. DK 2001]

De dwarskracht compensatie is bedoeld voor platen die vooruit draaien. Dan ontstaat er een kracht die de naald naar binnen drukt, en die wordt gecompenseerd. Bij een achteruit draaiende plaat keert de dwarskracht om. Dan duwen zowel de plaat als de dwarsdruk veer de naald naar buiten. De naald loopt dan uit de groef. Volgens mij proberen DJ's dit effect te compenseren door het gewicht absurd op te voeren.

Bij scratchen draai je natuurlijk de helft van de tijd achteruit, natuurlijk, terwijl de anti skate functie (= dwarsdruk) dus alleen werkt bij voor vooruit draaien!!
Je moet dus bij het scratchen de anti skating op nul zetten, dan hoef je niet zulke hoge druk te gebruiken op je naald.

Versleten naalden

>>Oja, laat je naalden regelmatig even bij de vakhandel onder
>>de microscoop leggen. Naalden worden namelijk niet bot van
>>spelen, maar SCHERP en bijtelen dan je platen stuk. (klinkt
>>rotter dan krassen).
>
>Fuck... Volgens mij ben ik m'n platen zo ongelooflijk aan het
>mishandelen. Mijn naald is al scheef gebogen en m'n gewicht
>staat op maximaal.
Ja. Error.
Als je naald vies, oud en scheef is, is dat erger dan dat gewicht. Stuiteren en wiebelen in de groef geeft krasjes, afspelen met troep in de groef ook. Waarom staat dat gewicht maximaal? Om bij het scratchen in de groef te blijven? Mijn advies: Nieuwe naald, gewicht op twee, twee en een halve gram, dwarsdruk uit bij het scratchen, bij gewoon platendraaien zet je 'em op 2.

>>Dan draai je altijd met je eigen gecontroleerde naalden in
>>plaats van met die roestige spijkers in de clubs, !en! je 
>>favoriete sound.
>Goed idee. Mijn favorite club heeft kwartjes ophet element 
>liggen.
Ieuw.
 

Ideetjes voor DJ's

Koop een flesje naaldschoonmaakmiddel, zodat je je die vieze naalden van de club waar je draait een beurt kunt geven voor je ze in je zwarte goud laat rondploegen.
Of, voor de die-hards:
Bestel bij Technics, eventueel via de vakhandel, 2 kopjes voor in de armen. Dat is dat stukje van de arm waar je het element onder schroeft. Dat kopje zit vast met een moertje dat om de arm zit. 
Met een handomdraai kun je de kop van de arm af halen. Daar zet je dan je eigen kopje voor in de plaats, met je favoriete element in, en een naald waarvan je weet dat ie goed is, en precies recht staat.
Dan draai je altijd met je eigen gecontroleerde naalden in plaats van met die roestige spijkers in de clubs, !en! je favoriete sound, zonder dat je je eigen SL1200's mee hoeft te zeulen.
 

Reacties en vragen

To: dbreakz@egroups.com
From: Davek
Subject: [dbreakz] Re: vieze platen
Content-Type: text/plain; charset="us-ascii"
Content-Transfer-Encoding: 7bit
X-UIDL: 915868335.maildrop.25480

>Hi all,
>
>Vraagje: wie o wie weet hoe je platen het best en veiligst
>schoonmaakt? Ik heb het hier al eens nagevraagd maar de
>meningen liepen uiteen van 'wassen in water' tot en met
>'schoonmaken met een doekje en spiritus'. Dat laatste 
>werkt wel maar ik weet niet of het safe is.
>
Jo. Heb de de platenspecialist/freak weer:

Water: Error, want kalk.
Gekookt water: Beter, maar plaat wordt niet nat, want water rolt er weer af.
Gekookt water met druppel afwasmiddel: Alleen voor hele vieze platen. Hele erge tikken gaan weg (tenzij ze door krassen komen) en je krijgt er weer een paar andere tikken bij van de zeep. Afdrogen heeft geen zin, want in die microscopisch kleine groef-bochtjes kun je niet komen en juist daar hoor je de stikken.
Spiritus: Error, want te agressief (plaat lost een beetje op) en laat glurf achter van het blauw (krgggrrrgg).

DUS. Allemaal klote van de bok.

DUS WAT DAN?

Koop bij een goeie drogist/apotheek (of van een scheikunde student, zoals ik deed) een fles(je) ISOPROPANOL. EN koop bij de doe-het-zelf-winkel een fles Gedestilleerd Water (aqua dest. / accu water) Meng dit in 50% 50% verhouding en je hebt de geheime jaren '70 succesformule voor "LENCO CLEAN".

En als je je platen draait na het schoonmaken met 'lenco clean' komen er de eerste keer nog wat vuiltjes uit. Geeft kluitvorming aan de naald, maar zo worden je platen diep en grondig schoon.

>maar wat voor doek kan ik het beste gebruiken? Het lijkt me
>dat er gauw stofjes van die doek in de groeven gaan zitten...
Ik gebruik een te klein zeer zacht t-shirt, nooit gewassen. Een nog veel meer platenjunk die ik ken zweert bij Tempo papieren zakdoekjes, want die pluizen niet en zijn eindeloos voorradig.
 

Hoe werkt een element?

>Wil je me (evt. verduidelijkt met wat tekeningen) nog wat
>meer vertellen over hoe een naald precies werkt? Ben ik
>echt heel benieuwd naar.
In de v vormige spiraliserende groef staat het geluid als daadwerkelijke trilling op de wand uitgesneden. Die golven lijken heel erg op die die je in de computer ziet als je een .wav (of .aiff of SDII :-) bestand bekijkt. Alleen zijn de bassen zachter gezet, anders zouden de groeven te bochtig worden en zou de naald eruit vliegen. Die bassen pep je met de Phono voorversterker weer op. Het tegenovergestelde gebeurt met de hoge tonen, die zijn harder opgenomen en zachter afgespeeld, anders zou de plaat teveel ruisen.

>Typisch vind ik b.v. dat er geen elektrische stroom aan te 
>pas komt,want als je de platenspeler uitzet komt er toch 
>nog geluid uit. 
Inderdaad, het is pure mechanica. In de begindagen (1900 ongeveer) werkte alles met opwindmotors en grote hoorns als versterkers. Ook voor de opnames!!!! Electrische opnames werden vele jaren later pas echt gewoon. In 1948 werd tape pas uitgevonden.

Door de naald langs de groef te trekken beweeg je een magneetje tussen een paar spoeltjes. Net zoals in je fietsdynamo, waarin ook spoelen en magneten bewegen ten opzichte van elkaar, wek je in de spoeltjes wisselstroompjes op. De richting en sterkte van de stroompjes veranderen net zo als de naald langs de groef beweegt. Je versterker zet die kleine stroompjes om in grote. Ook deze stroompjes fluctueren (hopelijk) net zoals zie die slingers van de groef. Nu kun je met deze stroom een luidspreker naar voren duwen en naar achteren trekken. En hakkuh maar. (dit was toch de gabber lijst? :-)

De wanden hebben een hoek van 90 graden, zodat de trillingen van links die van rechts niet (veel) beïnvloeden. (20dB scheiding is normaal.) Dit vergt wat wiskunde om te vatten misschien. Als je naar de pijlen kijkt in mijn tekeningetje kun je een beetje zien dat een trilling van de naald in zijn rubberen houder zo kan zijn dat de AFSTAND van de magneet (blauw - rood) tot 1 spoeltje (oranje) gelijk blijft, terwijl het andere spoelt je de magneet'ziet' dichterbij 'ziet' komen en terug 'ziet' gaan. Kun je het voorstellen? Het vergt wat betere tekeningen, ik weet het. Mijn tekening is haast even onbegrijpelijk als die tekeningen op de platina platen van de Voyager ruimtesondes.

>Hoe ziet een groef er precies uit?
>Heb hem wel eens bekeken met een vergrootglas maar dan zien de
>groeven der net zo uit alsof ze der zo van een eind in zijn
>gepleurd, zo slingerig.
Wow. dikke vette bassen dus. dBreakz zeker?
[ plaatje wordt toegevoegd]

>Nog een vraag: Er wordt gezegd dat de ellips naald beter is
>voor 't scracthen is dit zo...?
Dat klopt wel met de theorie. Die zegt dat een ellips de golven in de groef beter volgen kan. 
 

>Tip: Stanton heeft 2 type (mkII volgen mij) naalden... 
>de witte met het blauwe streepje voorop (standaard) maar ze 
>hebben ook nog een witte met een rood streepje, deze kun je 
>zwaarder belasten dan de blauwe. Deze kan dus wel eens goed 
>zijn voor het scracth werk. Zelf heb ik 'm nooit geprobeerd
>dus ik weet het niet zeker. 
Dat lijkt me ideaal. In sommige clubs zie je dat de arm zo zwaar is afgesteld dat het naaldje helemaal inzakt. Je wilt dus zwaar genoeg kunnen belasten om niet te stuiteren, en licht genoeg, zodat je naald onder de juiste hoek blijft staan.
Je platen slijten het minst als de naald de groef goed volgt. Net zoals vangrails van autowegen. Die slijten harder als je er tegen aan botst dan dat je er langs schampt. Nouja. vage vergelijking. Maar zoiets is het.
Misschien wordt het tijd dat professionele platenspelers met een schokdemping worden uitgevoerd. Die bestaan wel voor de horizontale krachten, maar nog niet voor de vertikale. Voor Shure SME armen bestaan oliebadjes als demping. Het groet nadeel daarvan is dat de olie eruit loopt bij vervoer...
 
 
 
 

______________________________________________________
email Dave Krooshof
______________________________________________________
Alle teksten, tekeningen en geluiden op deze site zijn van de hand van D.D. Krooshof.
Alle rechten voorbehouden. 
Vermeningvuldiging  en  verspreiding  mag  uitsluitend met toestemming.


Top

terug














index/home

->__________________top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

->  top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> top
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

-> __________________top