terug                     back
Workshop Bluesmondharmonica.
This page in English...

This is a Harmonica Players Webring site by Dave Krooshof (visit his site)

[ Previous 5 Sites | Skip Previous | Previous | Next | Skip Next | Next 5 Sites ]
[ Random Site | List Sites ]
 
  Dit is de tekst die ik in 1993 heb geschreven voor een Workshop Blues technieken op de mondharmonica. Deze pagina staat al meer dan tien jaar online, en wordt tot op de dag van vandaag onderhouden en bijgewerkt.
Voor een koop-advies en lessen bezoek kun je terecht op de voorpagina.
In deze workshop leer je de beginselen van het mondharmonica spelen zoals dat in de popmuziek gebruikelijk is. Aan het eind kun je een aardig solotje mee jengelen.
Je moet je eigen mondharmonica meenemen, maar denk eraan dat niet alle typen even geschikt zijn. Bruikbare typen herken je zo: Ze hebben een rij van 10 gaatjes en zijn ongeveer 10 cm lang. De stemming is majeur diatonisch. Hohner heeft de volgende typen: Bluesharp, Special 20, MarineBand, (en de Proharp, maar die is wat taai) Tombo heeft de Lee Oskar. Mondharmonica's die niet geschikt zijn herken je aan de dubbele rij gaatjes. Meestal zijn ze ook een stuk groter. Voorbeelden zijn Hohner Melody maker, Comet en Echoharp. Chromatische mondharmonica's, met een knopje aan de zijkant, leer je niet in een middag bespelen.
De toonsoort maakt niet zoveel uit. Meestal zal het een G, A, C, of D zijn. De A is het lekkerst.
Inhoudsopgave:

1. Oh when the Saints
   De speeltechniek waarvoor de harmonica was bedacht
2. Crossharp
   De speeltechniek waarvoor de harmonica niet was gemaakt, maar die wel veel cooler is.
Ook het buigen van tonen wordt hier besproken
3. Three chords and the truth
   Over blues accoorden en schema's
4. Trucendoos
   Hoe je verschillende klanken kunt maken
5. Hardware
   Over microfoons en verterkers
6. Walkman
   Altijd in je broekzak
7. Tabellen
   Welke toon zit waar? 
   Welke harmonica voor welk nummer?
Koopadvies?

Oh when the Saints

De mondharmonica is niet ontworpen om er Blues op te spelen. Hij is bedoeld om er liedjes als "Oh when the saints" en zo op te spelen. Dat kun je ook zien aan de manier waarop de tonen in de mondharmonica zijn ingericht. Om dat uit te leggen krijg je nu wat theorie voor je kiezen.
De standaard toonladder: C majeur, heeft zeven verschillende tonen: C D E F G A B, ofwel do, re, mi, fa, sol, la, ti. C is de grondtoon. Bij een liedje in die toonsoort kunnen ook zeven accoorden worden gebruikt. Accoorden zijn samenklanken van drie tonen. Ze worden Romeins genummerd van I tot VII. Voor de muziek zoals "Oh when the saints" zijn vooral het Ie en het Ve accoord van belang. Probeer even uit of je de toonladder kunt spelen, of een kinderliedje ofzo.
Als je speelt moet je voor de ene toon blazen en voor de andere zuigen. Eigenlijk zijn zuigen en blazen verkeerde woorden want het lijkt meer op ademen. Je moet je lippen zo tuiten dat je een dun straaltje lucht krijgt. zucht dan met dat dunne straaltje door de mondharmonica.

                      eerste accoord
blazen
      do  mi sol do mi sol  do
gaatjes
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
zuigen
      re fa la ti re fa la
                       vijfde accoord

Als je goed naar het bovenstaande diagram kijkt of goed luistert naar wat er uit je harmonica komt, dan valt het op dat er een onhebbelijkheid in de mondharmonica zit. Bij gaatje 1 tot en met gaatje 6 is het namelijk zo dat een toon die je zuigt hoger is dan een toon die je blaast, maar bij gaatje 7 tot en met 10 is dat net andersom. Dat is tamelijk verwarrend als je melodieen speelt die erg hoog gaan, maar het heeft ook een voordeel. Het ontstaat doordat een octaaf maar zeven verschillende tonen heeft. Door vanaf het zevende gaatje alles om te keren, moet je de do weer blazen. Daardoor klinken alle tonen die je blaast bij elkaar. En alle tonen die je zuigt ook.
In de tekening zie je dat er bij blazen alleen maar do's mi's en Sollen staan.
Dit zijn ook de tonen van het eerste accoord (ook blazen.) Op deze manier kun je heel moeilijk vals spelen op een mondharmonica. Dat maakt dat je het snel kunt leren en makkelijk erop kunt improviseren. Toch maken de meeste blues- spelers nauwelijks gebruik van de hoogste vier gaatjes. Ik heb dat alleen de virtuozere spelers horen doen. Dat ligt aan deze nuk, maar misschien ook aan de klank. Hoe hoger die toon hoe meer het een dunne piep wordt. Lage tonen zijn lekkerder, vetter en je kunt er meer effecten op maken. Bij mij zien de eerst zes gaatjes er ook aanmerkelijk meer afgehapt uit. Er zit ook veel meer speekselkaas aan.
Nu we het toch over de tonen hebben: Het tweede gaatje zuigen is gelijk aan het derde vakje blazen. Ik dacht in het begin dat er iets niet klopte aan mijn mondharmonica, maar het bleek nodig voor die twee accoorden en het is erg handig als je blues speelt.
 

Crossharp

ls de gitarist in E speelt pakt de mondharmonicaspeler een "Harp" in A. Hij of Zij speelt daarop "crossharp". Als je Blues speelt op een mondharmonica pak je het Ve accoord (zuigen) alsof dat het Ie accoord is. Je pakt dan het tweede gaatje zuigen als grondtoon. Wat het Ie accoord was, wordt daardoor het IVe en dat zal je nog nodig hebben.

          1-3= I accoord
blazen
fa  la  do fa la do fa la do fa
gaatjes
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
zuigen
sol do mi sol ti re mi sol ti re
          1-3= V accoord

Voor de exacte tonen voor de mondharmonica's in C en A verwijs ik je naar de laatste pagina.
Als je wilt weten welke mondharmonica je moet gebruiken om in een bepaalde toonsoort te spelen, moet je even in de onderste tabel op de laatste pagina kijken. Als je op deze manier speelt zal je merken dat je voornamelijk aan het zuigen bent. Alle belangrijke tonen zitten namelijk aan die kant. Om deze manier te gebruiken moet je even paar trucjes leren.

1. Begin alle noten die je speelt met een medeklinker. Je kunt deze letters in het ritme van de muziek afwisselen:
"p kk, p tt" etc. Dit maakt dat de melodieân goed gearticuleerd klinken.

2. We, You. Door de vorm van de mondholte te veranderen kun je, net als bij spraak, klinkers maken.

3. Het buigen van tonen. 
Hier zijn we aangekomen bij de absolute bodem van de bluesharp. Het buigen van noten geeft je de mogelijkheid tonen te spelen die je nodig hebt maar niet op de mondharmonica zitten. Je hebt het nodig voor het janken, voor de typische uithalen, voor de gevoelige snaar, voor de "Het gebeurde in het Westen" sfeer, voor de grom, de growl en howl.  Buig een toon en ze zeggen dat je mondharmonica kan spelen.
Maar hoe doe je dat nou? We gaan eerst even op het droge zwemmen: Als je fluit terwijl je naar binnen ademt, kun je de toon laten zakken. Dat doe je doordat je je mondholte vooraan groter maakt. Je trekt je tong naar achter en naar onderen. je voelt als het goed is dat je de lucht naar onder in je mond zuigt. Als je nu de mondharmonica aan je lippen zet en precies het zelfde doet dan zuig je de toon als het ware naar onderen. Dit lukt het best bij het 2e en 3e vakje. Bij een nieuwe mondharmonica moet je vrij hard zuigen. Je moet de toon gewoon lager dänken en als die harp niet volgt kun je hem gerust wat mishandelen. Op den duur weet je precies hoe je je mond moet houden voor een bepaalde toon hoogte. Je kunt van boven naar beneden buigen, maar je kunt ook de noot gebogen inzetten en langzaam omhoog laten komen.
 

Three chords and the truth

Blues is in beginsel opgebouwd uit drie accoorden. Het Ie, IVe en Ve. Deze accoorden worden in een min of meer vaste volgorde van twaalf maten gespeeld. Deze standaard Blues wordt eenviervijfje genoemd en er zijn al heel wat artiesten mee beroemd geworden. Check je platenkast als je dit schema niet in een oogopslag herkent:
 
 
I
I of IV
I
I
IV
IV
I
I
V
IV
I
V

In de tweede maat heb je de keuze uit twee accoorden. In langzame blues wordt meestal voor IV gekozen, om niet schier eindeloos in I te blijven hangen. Luister eens goed naar dergelijke muziek en probeer te horen of ze inder- daad het schema volgen. Het schema zal snel je tweede taal worden.
Er zal geen bluesje meer aan je voorbij gaan zonder dat je het schema herkende. Het gaat bij Blues dan ook niet om de compositie maar aan het gevoel wat erin gelegd wordt. Dit accoorden schema leent zich als geen ander voor spanningsopbouw. Dat komt doordat je over de eerste twee regels dezelfde melodie kunt spelen maar dan in een ander accoord en doordat de derde regel de spanning hoog opvoert met het Ve accoord en dat weer laat oplossen naar het eerste. In de teksten zie vaak dat er over de eerste en de tweede regel dezelfde tekst wordt gezongen. In derde regel komt er een soort ontknoping.

Tussen twee gezongen stukjes komt vaak de mondharmonica om de hoek kijken. Je kunt makkelijk zang en crossharp afwisselen: Je ademt uit met zingen en zuigt je weer vol door de mondharmonica. Vaak hoor je dat een crossharpspeler een overschot aan lucht in zijn/haar longen heeft. Dan hoor je dat met een korte luchtstoot of kreun weer eruit komen. "Uh" hoor je dan. Met je mondharmonica solo kun je hetzelfde doen als de zanger(es) met de tekst. De melodie (riff, lick) die je over de eerste vier maten speelt kun je min of meer herhalen over de volgende vier maten. Merk op dat blues zangers behalve de tekst ook vaak de melodie herhalen. In de laatste vier maten zit de climax, zowel in de tekst, als in de accoorden als in de melodie. Als je over twee keer twaalf maten soleert, maak dan de twaalfde maat extra dramatisch, als aankondiging dat er meer komt. Maak je solo zo spannend mogelijk: Bewaar het lekkerste voor het laatst. Als je jezelf dit aanwent, speel je solo's die begrijpelijk zijn voor het publiek en dus lekker in het gehoor liggen.
 

Trucendoos

Wah wah: door je handen rond de mond harmonica te sluiten en te openen heb je de mogelijkheid verschillende effecten te maken. als je dit snel doet krijg je een tremelo effect. Doe je het langzaam gecombineerd met het we, you-effect krijg je Wah wah.

Triller: Door met de hand de mondharmonica heen en weer langs je mond te laten schuiven, kun je snel twee tonen afwisselen. Als je dit combineert met langzaam omlaag buigen krijg je een soort sirene te horen.

Vibrato: Door met je tongpunt op en neer te bewegen krijg je een kleine variaties in toonhoogte. Dit heet vibrato.

Percussie: Doe met je mond een ontploffend rotje na (Pch) op je mondharmonica. Laat daarbij je lippen vrijuit flipperen. Houd de toon zo kort mogelijk. Wissel dit eventueel af met "tsj"

Eigenlijk kun je alle geluidseffecten die je met je mond kan maken ook door de mondharmonica laten klinken. Experimenteer bijvoorbeeld eens met de rollende R.
 

Hardware 

Voor de mondharmonica zijn veel aanvullende spullen verkrijgbaar. Als je tegelijk gitaar wilt spelen zijn er houders verkrijgbaar. Ik heb tot nu toe maar twee verschillende typen gezien. Een zware en een lichte. Ze zijn beide stom genoeg niet in hoogte verstelbaar. Ze kosten ongeveer twee tientjes.

Als je gaat optreden zal je het dingetje moeten uitversterken want ze zijn niet erg luid. dit kan met een gewone zang microfoon, maar ook met een oude kristal microfoon, of een speciale mondharmonica-microfoon. Deze laatste twee zijn allebei min of meer fietskoplamp-vormig en geven die karakteristieke scheur aan het mondharmonica geluid mee, zoals je dat vaak hoort, bij bijvoorbeeld the Red Devils. Microfoons zijn duur: 250 gulden ben je zo kwijt. Een oude Fender Basgitaarversterker (zo'n gele) met buizen maakt het compleet. Soms zie je de harpspelers met een kleine bruine Pignose ver- sterker staan. Kortweg geldt, hoe meer scheur hoe lekkerder.

Een een of ander lul heeft in april1997 al mijn harmonica's (17!) + een zeventig jaar oude zwarte kristalmicrofoon uit 1927 van het merk Acos gejat. Mocht je een ooit zo'n microfoon tegen komen, mail me dan alsjeblieft. 
 

Walkman 

Als je eenmaal bent begonnen aan het spelen van dit kleine instrument, dan zal je het waarschijnlijk altijd bij je steken. Zelf ga ik ook niet zonder de deur uit. Ik speel het overal, van in de kroeg tot op de fiets. Je zult ook verschillende toonsoorten en typen aanschaffen, dan kun je met allerlei mensen en allerlei platen mee janken.
Omdat de mondharmonica zo makkelijk mee te nemen is, krijg je een nieuw dimensie in je leven: Je wordt je eigen walkman. Het wachten is op de eerste klachten van treinreizigers over jengelende OV'ers. Om met de leuze van onterechte marktleider(95%!) Hohner af te sluiten: Keep on harpin'!
 

Tabellen 

Mondharmonica in C
          1-3= C accoord
blazen
C E G C E G C E G C
gaatjes
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
zuigen
D G B D F A B D F A
          1-3= G accoord

Mondharmonica in A
          1-3= A accoord
blazen
C#  E C# E A C# A
gaatjes
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
zuigen
B E G# B D F# G# B D F#
          1-3= E accoord

Blues Schema's, oftewel I,IV,V schema's.
Overigens is de gebruikte nummering heel simpel: tel door vanaf de grond toon. Voor C is dat dan dus:  C=1, D=2, E=3, F=4, G=5, etc. tel alleen de noten die in de ladder thuis horen.

BLUES IN G (gebruik mondharmonica in C)
 
 
G
G of C
G
G
C
C
G
G
D7
C
G
D7

BLUES IN E (gebruik mondharmonica in A)
E
E of A
E
E
A
A
E
E
B7
A
E
B7

 
CROSSHARP:  Gitaar speel blues in:  Mondharmonica is gemerkt:
Welke
harmonica
voor welke
toonsoort? 
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
G     (De laagste bluesharp)
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#    (De hoogste Bluesharp)

______________________________________________________
email Dave Krooshof
______________________________________________________
Alle teksten, tekeningen en geluiden op deze site zijn van de hand van D.D. Krooshof.
Alle rechten voorbehouden.    Vermeningvuldiging  en  verspreiding  mag  uitsluitend
met  toestemming.                                                                                                   index / home
                                                                       terug
 

top of this page
index of this site
inhoudsopgave
weblog
www.dendriet.nl
email dave